Gaboń

mniej oficjalna strona miejscowości

HISTORIA

Nazwa

Gaboń nazwę najprawdopodobniej zawdzięcza pierwszemu właścicielowi o nazwisku „Gaban”, co jednak nie jest jedynym jej wytłumaczeniem. 

Nazwa wsi może bowiem równie dobrze pochodzić od słowa "gabanie", "gabać", "gabacz". Według Słownika Etymologicznego Brücknera "gabanie" to napastowanie, skarga. "Gabać, gabnąć " to terminy sądowe, „gabacz” to z kolei określenie oskarżyciela. W związku z tym nazwę wsi można także wyprowadzić od czynności "gabania", od cechy właściciela wsi, który często miał do czynienia z sądami, albo od tejże cechy jej mieszkańców często "nagabujących" sądy.


A.G.
Dzieje

Po raz pierwszy w dokumentach Gaboń pojawia się już w 1276 roku jako „Gabane”, wieś rycerska należąca do komesa Mirosława. W 1293 r. komes Mściwój, w obecności wdowy po księciu krakowskim Leszku Czarnym - Gryfiny, sprzedał wieś komesowi Mikołajowi. Z tą też chwilą Gryfina nadała Gaboniowi prawo teutońskie (niemieckie). W końcu XIV w. i przez cały XV w. wieś była własnością Wiernków herbu Janina, wywodzących się od Mikołaja Wierzynka.

W 1378 r. część Gabonia (Opalaną) zakupiła za 100 grzywien jedna z mniszek klasztoru klarysek w Starym Sączu – Agnieszka, córka księcia opolskiego, palatyna węgierskiego, wielkorządcy Rusi Halickiej i Polski oraz księcia dobrzyńsko-kujawskiego Władysława Opolczyka. W 1604 r. klasztor klarysek starosądeckich dokupił za 6 tys. zł resztę wsi.

W latach 1770-1918 Gaboń znajdował się pod zaborem austriackim. Od 1782 pozostawał w rękach austriackiego skarbu. Wówczas też osadzono w Gaboniu kolonistów niemieckich (Gaboń Niemiecki), obecnie jest to przysiółek wsi o nazwie Osada. Około roku 1880 wieś liczyła ok. 715 mieszkańców, w tym 55 pochodzenia niemieckiego. W 1925 roku Gaboń miał ok. 1020 mieszkańców, w tym 21 narodowości niemieckiej.

W czasie okupacji na Przehybie i w okalających ją lasach ukrywali się partyzanci. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Obecnie wieś należy do województwa małopolskiego, powiatu nowosądeckiego, gminy Stary Sącz i jest trzecią, co do wielkości i liczby mieszkańców, miejscowością w gminie zaraz po Starym Sączu i Przysietnicy.


A.G.
Szkoła

Szkoła Podstawowa w Gaboniu powstała w 1885 r. Wówczas zajęcia były prowadzone przez jednego nauczyciela w jego prywatnym mieszkaniu. W roku 1927 wyremontowano i rozbudowano wcześniejszy budynek szkoły (z roku 1889), dzięki czemu zwiększyła się różnorodność zajęć oraz liczba zatrudnionych nauczycieli.

W latach sześćdziesiątych społeczność szkolna wystąpiła z inicjatywą budowy nowego gmachu. Zaangażowanie uczniów i ich rodziców w społeczną działalność na rzecz środowiska było ogromne. W 1963 roku wszyscy pracowali przy budowie dróg i mostów. Dokonywano kapitalnych remontów „starej szkoły”, wówczas już ośmioklasowej. W 1968 r. miała miejsce elektryfikacja wsi, co było dużym udogodnieniem w pracy placówki edukacyjnej. Niestety rok później budynek szkoły, ze względu na zły stan techniczny, został przeznaczony do rozbiórki. Sytuacja ta przyspieszyła starania związane z budową nowego obiektu. Dzięki ofiarnej pracy społeczeństwa i dużej przedsiębiorczości dyrektora szkoły Pana Jana Mikulca szybko wzrastały mury nowego gmachu. 15 października 1972 roku został otwarty budynek nowej Szkoły Podstawowej
w Gaboniu, zbudowany przy bardzo dużym udziale mieszkańców wsi.

9 czerwca 2001 roku miała miejsce uroczystość nadania szkole imienia I Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej z udziałem jednostki Straży Granicznej. W 2007 roku został położony nowy dach na budynku, w 2008 wymieniono okna, następnie przystąpiono do kolejnej fazy remontu. W listopadzie 2011 roku oddano
do użytku nowe boisko przyszkolne.

Do 2004 roku w Gaboniu - Opalanej funkcjonowała druga szkoła, filialna. Od tegoż roku dyrektorem szkoły jest Elżbieta Kruczek. Szkoła posiada certyfikat "Szkoły z klasą".


A.G.
Parafia

W roku 1983 parafia Gaboń została wyodrębniona z parafii Gołkowice. Pierwszym jej proboszczem został ks. mgr Czesław Litak, pełniący tę funkcję do 2005 roku. Przed młodą parafią stanęło wielkie zadanie - budowa kościoła. 

Wstępną dokumentację budowy przekazał proboszcz z Gołkowic zapewniając o materialnym wsparciu. Początkowo nabożeństwa odprawiane były w drewnianej kaplicy. W budowę kościoła, tak jak i budowę nowej szkoły, włączyli się wszyscy mieszkańcy wsi. Prace postępowały dość szybko. W dniu 1 maja 1984 roku ks. Biskup Józef Gucwa dokonał wmurowania kamienia węgielnego pod budujący się kościół w Gaboniu.
W uroczystości wzięły udział obie parafie Gaboń i Gołkowice. Dzięki zaangażowaniu mieszkańców wsi oraz pomocy sąsiedniej parafii Gołkowice, na przełomie roku 1993/94 zakończono budowę kościoła. 

 W latach 2005 – 2006 parafii pod wezwaniem NMP Częstochowskiej przewodził ks. Jan Ćwik. Od 2006 roku proboszczem jest ks. Jerzy Kulpa. 


A.G.
Kapliczka na Opalanej

Gaboń nie jest zwykłą wsią na obrzeżach Sądecczyzny. Na przysiółku Opalana znajduje się kapliczka z figurką Pana Jezusa, z którą wiąże się pewna legenda.

W pierwszej połowie XIX w. po powodzi, Dunajec wyrzucił na brzeg figurkę Ukrzyżowanego Jezusa. Została ona przyniesiona przez wodę od Górali gdzieś z okolic Zakopanego. Po niedługim czasie Górale odnaleźli zgubę w Gaboniu i zabrali z powrotem do siebie. Po kilku latach, podczas następnej powodzi, figurka Pana Jezusa ponownie przypłynęła w to samo miejsce. Tym razem Jezus, mimo upominania się Górali o swą własność, pozostał już w Gaboniu. W 1860 roku Franciszek Kurowski wybudował kapliczkę dokładnie na miejscu znalezienia rzeźby, którą też umieścił w środku. Po roku 1864 miała miejsce rozbudowa kapliczki do obecnej postaci. 

Kapliczka na Opalanej jest znana nie tylko w sąsiednich miejscowościach. Co roku w Wielki Czwartek od samego rana do późnej nocy do figurki Jezusa Ukrzyżowanego pielgrzymują tysiące ludzi, nie tylko z gminy czy powiatu, swoje prośby przyjeżdżają składać nawet osoby z innych województw. Obecnie kapliczką zajmuje się prawnuk Franciszka Kurowskiego – również Franciszek Kurowski. 


A.G.
Darmowa strona www - zrób ją sam!